خطايى ، على اكبر
137
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
چهار دست و پاى پنجهدار و روى و پوز بر مثال ددان تعبيه كرده حملهاى غريب به دست و پاى اصول نمودن عجيب ، و غرابت آنها موقوف است به نظر . فصل در بيان آنكه علم نجوم پيش ايشان بغايت معتبرست به مرتبهاى كه چهار تن از كاملان « 1 » ايشان سالها در طبقهء اول سراى خاقانى « 2 » محبوساند و هريك در باغ و بوستان جداگانه در محلى كه چلهء زمستان تحويل كند و آفتاب وا « 3 » گردد از آن چهار كس چهار تقويم بهدر آرند و در آن اقوال كه اكثر موافق بود آن را قبول كنند و از آن چهار تقويم يك تقويم استخراج كنند [ به امر خاقان ] و پيش پادشاه برند . « 4 » و خاقان همه را بداند و « 5 » امر كند كه از اين تقويم بنويسند و اهل تقويم دهتو دهتو كاغذ بر روى هم بنهند و بنويسند . [ از آن است كه اوراق آن تقويمها از يك رو خوانده مىشود و يك روى او خالى است . چون ده كس بنويسند صد شود و صد بنويسند ] هزار شود . از براى [ آنكه ] كاغذ پسنديدهء خطا « 6 » حريرست . چون بر يكى بنويسند به هر ده درست بگذرد و ده صد شود و چون صد كس بنويسد هزار شود و چون ده هزار كس بنويسند صد هزار شود « 7 » [ و ] در يك هفته خزينه را پر تقويم كرده باشند ، و ارابه ارابه به حكم خاقان « 8 » به شهرها قسمت كنند و به اهل علم و اهل قلم قسمت كنند « 9 » ، بهحدى كه « 10 » هركس كه ده كس را حكومت كند يكى « 11 » بدهند . و از جملهء بخششهاى ساليانهء خاقان چين سالى يك بار تقويم است « 12 » و چندين هزار تقويم به چندين هزار كس بدهند و احكام تقويم در تمامى « 13 » خطاى منتشر شود . و ساعات را به عبير نگاه دارند . يك عبير سوختن يك ساعت بود ، مثل هذا .
--> ( 1 ) - سها : كملاى ( 2 ) - س 609 : ندارد ( 3 ) - سها : باز ( 4 ) - سها : پيش خاقان درآرند ( 5 ) - سها : « همه را بداند و » ندارد ( 6 ) - سها : « پسنديدهء خطا » ندارد ( 7 ) - سها : چون بر يك نويسند ده شود و ده صد شود ( 8 ) - سها : و او را به ارابه ( 9 ) - سها : بدهند ( 10 ) - سها : « بهحدى كه » ندارد ( 11 ) - سها : ندارد ( 12 ) - سها : از « و از جمله » تا اينجا را ندارد ( 13 ) - سها : تمام .